Oorzaken van xanthelasma

Wat veroorzaakt xanthelasma?

Xanthelasma wordt veroorzaakt doordat cholesterol en andere vetten zich ophopen in de huid van de oogleden. Ongeveer de helft van de mensen die het hebben, heeft er een vetstofwisselingsstoornis achter, terwijl de andere helft normale bloedvetten heeft.

De gele cholesterolafzettingen op je oogleden zijn letterlijk opgeslagen vet. De vraag is waarom je ooglidhuid het is gaan opslaan. Onderzoek verdeelt de antwoorden in twee groepen. Ongeveer 50% van de mensen met xanthelasma heeft ofwel een primaire vetstofwisselingsstoornis, dat wil zeggen een probleem met de bloedvetten op zichzelf, vaak erfelijk, ofwel een secundaire, veroorzaakt door een andere aandoening of een medicijn.^[1] De andere helft heeft helemaal geen vetstofwisselingsstoornis, en bij hen lijkt de neiging voort te komen uit erfelijkheid en de ooglidhuid zelf.

Xanthelasma is het meest voorkomende type xanthoom, de familie van vetafzettingen die zich ook op pezen, gewrichten en elders kunnen vormen; onze gids over xanthomen behandelt de hele familie. Wil je vooral weten welke oorzaak voor jou persoonlijk geldt, dan loopt onze pagina over waarom je misschien xanthelasma hebt gekregen het met je door, en de hoofdgids over xanthelasma behandelt de basis.

Hoe ontstaat xanthelasma in de ooglidhuid?

Vetten lekken uit piepkleine bloedvaatjes in de ooglidhuid, waar afweercellen die macrofagen heten ze opslokken. Nemen die cellen meer vet op dan ze aankunnen, dan zwellen ze op tot “schuimcellen”, die samenklonteren tot een gele plaque.

Onderzoekers hebben uitgezocht hoe het proces werkt:^[1]

1. Knipperen knijpt de kleine bloedvaatjes samen. Bij elke knipper drukt de spier rond het oog de haarvaatjes in het ooglid samen.
2. De vaatjes gaan met de leeftijd meer lekken. Naarmate hun wand zwakker wordt, sijpelt plasma met vet naar buiten, het omliggende ooglidweefsel in.
3. Afweercellen nemen het vet op. Macrofagen, die normaal helpen vetten op te ruimen, beginnen het cholesterol op te nemen.
4. Ze worden schuimcellen. Neemt een macrofaag meer vet op dan hij kan verwerken, dan hopen zich druppeltjes in hem op en verandert hij in een schuimige, met vet gevulde cel.
5. De cellen klonteren samen tot een plaque. Groepjes schuimcellen verzamelen zich in de middelste laag van de huid, rond kleine bloedvaatjes, met wat ontsteking, en vormen zo de zichtbare gele plek.

Daarom zijn de plaques zacht en geel, zitten ze net onder het oppervlak en gaan ze niet zomaar weg door wassen of slijten. Onze gids over hoe xanthelasma ontstaat gaat dieper in op elke fase.

Waarom ontstaat xanthelasma op de oogleden?

Omdat de oogleden dunne huid, voortdurende beweging en piepkleine bloedvaatjes combineren die door het knipperen duizenden keren per dag worden samengeknepen, wat ze bijzonder vatbaar lijkt te maken voor vetten die naar binnen lekken en blijven zitten.

Het is een terechte vraag: als cholesterol overal in het bloed zit, waarom kiezen de afzettingen dan zo vaak de oogleden, en meestal de binnenooghoek bij de neus? Het antwoord lijkt net zo goed mechanisch als chemisch te zijn. Het voortdurende samendrukken van de haarvaatjes in het ooglid bij elke knipper, samen met vaatwanden die met de leeftijd doorlaatbaarder worden, geeft vetten daar meer kans om in het weefsel te ontsnappen dan bijna nergens anders.^[1]

Dat helpt ook verklaren waarom mensen met een volkomen normaal cholesterol toch xanthelasma kunnen krijgen: het ooglid zelf is deel van de oorzaak. En het is de reden dat de plaques meestal aan beide kanten in een tamelijk symmetrisch patroon verschijnen. Wil je controleren of je plekjes echt xanthelasma zijn, bekijk dan hoe xanthelasma eruitziet.

Welke cholesterolproblemen veroorzaken xanthelasma?

De vetproblemen die met xanthelasma samenhangen, zijn een hoog LDL-cholesterol, een hoog LDL plus hoge triglyceriden, alleen hoge triglyceriden, en een laag HDL, het beschermende “goede” cholesterol.

Artsen beschrijven problemen met de bloedvetten soms met een ouder nummersysteem. De primaire vetstofwisselingsstoornissen die met xanthelasma samenhangen, zijn type IIa (hoog LDL-cholesterol), type IIb (hoog LDL en hoge triglyceriden), type IV (hoge triglyceriden) en laag HDL.^[1] Elk daarvan is te zien in een standaard lipidenprofiel. Hier staat elke bekende oorzaak op één plek:

Wil je in gewone taal weten wat je uitslagen betekenen, lees dan of xanthelasma op verhoogd cholesterol wijst.

Wordt xanthelasma veroorzaakt door erfelijkheid?

Vaak wel. Erfelijk hoog cholesterol is een bekende genetische oorzaak, en de neiging om xanthelasma te krijgen lijkt ook in families voor te komen als het cholesterol normaal is.

De duidelijkste genetische oorzaak is familiaire hypercholesterolemie, een erfelijke aandoening die het LDL-cholesterol vanaf de geboorte hoog houdt. Die komt vaker voor dan veel mensen denken, bij ergens tussen 1 op de 500 en 1 op de 250 mensen, en xanthelasma rond de ogen is een van de tekenen, samen met vetknobbels op de pezen.^[2] Elk kind van een ouder die het heeft, heeft 50% kans om het te erven.^[2]

Read moreHoe behandel je xanthelasma

Omdat erfelijke vetstofwisselingsstoornissen vroeg beginnen, moet xanthelasma bij jongere volwassenen, en vooral bij kinderen, een arts altijd aanzetten om ernaar te zoeken.^[1] Komen hoog cholesterol, xanthelasma of vroege hartziekte in je familie voor, vertel dat dan aan je arts; het verandert welke tests die wil doen. Lees meer in is xanthelasma erfelijk en onze gids over peesxanthomen.

Kunnen diabetes of schildklierproblemen xanthelasma veroorzaken?

Ja. Zowel diabetes als een traag werkende schildklier kan de bloedvetten verhogen, en daarom horen ze bij de erkende secundaire oorzaken van xanthelasma.

Diabetes en hypothyreoïdie staan allebei op de lijst van aandoeningen die verworven hoge bloedvetten en daarmee xanthelasma kunnen veroorzaken.^[1] Slecht geregelde diabetes type 1 of type 2 is een erkende oorzaak van vooral hoge triglyceriden.^[4] Een traag werkende schildklier vertraagt de verwerking van cholesterol in het lichaam, waardoor het LDL meestal stijgt.

Het goede nieuws is dat beide heel goed te behandelen zijn. Een goede regeling van de bloedsuiker en zo nodig vervanging van schildklierhormoon kunnen de bloedvetten weer richting normaal brengen, wat je hart beschermt en kan helpen nieuwe plaques te voorkomen. Daarom controleert je arts waarschijnlijk ook je bloedsuiker en schildklier naast je cholesterol als je xanthelasma voor het eerst noemt.

Kunnen lever- of nierproblemen xanthelasma veroorzaken?

Sommige wel. Een leveraandoening die primaire biliaire cholangitis heet en een nieraandoening die nefrotisch syndroom heet, verhogen allebei de bloedvetten en zijn erkende oorzaken van xanthelasma, al komen ze niet vaak voor.

De lever is de belangrijkste verwerker van cholesterol in het lichaam, dus het is geen verrassing dat sommige leverziekten daar invloed op hebben. Bij primaire biliaire cholangitis raken de kleine galwegen in de lever geleidelijk beschadigd, en hoopt een ongewoon vetdeeltje dat lipoproteïne X heet zich op in het bloed, wat tot xanthelasma kan leiden.^[1] Ook nefrotisch syndroom, waarbij de nieren eiwit naar de urine lekken, drijft de bloedvetten op.^[1]

De meeste mensen met xanthelasma hebben een gezonde lever en gezonde nieren, dus je hoeft je geen zorgen te maken. Maar leverwaarden horen juist om deze reden standaard bij de controles, en tekenen zoals jeuk, vermoeidheid, geel worden van de ogen of gezwollen enkels zijn het waard om aan je arts te noemen.

Kunnen medicijnen of andere aandoeningen xanthelasma veroorzaken?

Ja. Retinoïden, de medicijnen op basis van vitamine A die worden gebruikt bij ernstige acne en sommige huidaandoeningen, en oestrogenen kunnen de bloedvetten verhogen en worden in verband gebracht met xanthelasma. Sarcoïdose, een ontstekingsziekte, is een andere erkende oorzaak.

Het gebruik van medicijnen met retinoïden of oestrogeen staat op de lijst van secundaire oorzaken van xanthelasma, naast sarcoïdose.^[1] Oestrogeen zit in sommige anticonceptiepillen en in hormoonvervangende therapie, en retinoïden omvatten tabletten die bij ernstige acne worden gebruikt.

Verschenen je plaques nadat je met een van deze middelen bent begonnen, noem dat dan aan je arts, maar stop niet op eigen houtje met een voorgeschreven medicijn. Je arts kan je bloedvetten controleren en afwegen of een verandering zinvol is. Vaak wegen de voordelen van het medicijn zwaarder dan het cosmetische bezwaar, en kunnen de plaques apart worden verwijderd.

Veroorzaken voeding of leefstijl xanthelasma?

Ze kunnen bijdragen door het cholesterol te verhogen, maar ze zijn zelden het hele verhaal. Veel mensen met een gezond voedingspatroon en een gezonde leefstijl krijgen toch xanthelasma, omdat erfelijkheid en de ooglidhuid zo’n grote rol spelen.

Voeding met veel verzadigd vet, overgewicht, roken, veel drinken en weinig bewegen kunnen allemaal de bloedvetten de verkeerde kant op duwen, dus bij iemand die al vatbaar is voor xanthelasma maken ze plaques misschien waarschijnlijker. Ze verbeteren is een van de beste dingen die je voor je hart kunt doen en kan helpen nieuwe plaques te verminderen.

Maar het is belangrijk dit niet te overdrijven. Leefstijl verklaart niet de helft van de gevallen met een normaal cholesterol, en gezondere gewoonten laten bestaande plaques zelden verdwijnen. Zie leefstijl als iets wat de balans kan doen doorslaan, niet als de grondoorzaak. Voor praktische ideeën lees je welke voeding xanthelasma veroorzaakt en hoe je xanthelasma voorkomt.

Wat veroorzaakt geen xanthelasma?

Make-up, oogcrèmes, huidverzorgingsproducten, slechte hygiëne en in je ogen wrijven veroorzaken geen xanthelasma, en het is niet besmettelijk en geen infectie.

Veel mensen zijn bang dat ze hun plaques op de een of andere manier zelf hebben veroorzaakt, dus het is goed de bekende fabels recht te zetten:

• Make-up en huidverzorging. Het vet komt uit je bloed, niet uit producten op het oppervlak van je huid.
• Hygiëne. Meer of minder wassen maakt geen verschil; de plaques zitten in de huid.
• Infectie. Xanthelasma wordt niet veroorzaakt door bacteriën of virussen en kan niet op iemand anders worden overgedragen.
• Uitknijpen of pulken. Dit veroorzaakt geen plaques, maar het kan de huid beschadigen, dus je kunt het beter laten.
• Kanker. Xanthelasma is geen kanker en wordt het ook niet.

Lees meer over de vraag of xanthelasma kwaadaardig kan zijn en waarom je het niet moet uitknijpen.

Wat betekent de oorzaak van xanthelasma voor je hart?

Read moreHoe wordt xanthelasma verwijderd

Xanthelasma is een nuttig vroeg waarschuwingssignaal. Wat de oorzaak ook is, mensen die het hebben lijken een hoger risico op hartziekte te hebben, dus het is de moeite waard je te laten controleren en goed voor je hart te zorgen.

Is verhoogd cholesterol de oorzaak, dan is het verband met de gezondheid van je hart duidelijk, want een hoog LDL hoopt zich ook op in de slagaders. Bij familiaire hypercholesterolemie is het risico bijzonder hoog als het onbehandeld blijft: in onderzoeken van vóór statines gangbaar waren, kreeg ongeveer de helft van de getroffen mannen een coronair voorval vóór hun 50e.^[2]

Xanthelasma is ook van belang als het cholesterol normaal is. Een groot Deens onderzoek dat bijna 13.000 mensen tientallen jaren volgde, liet zien dat mensen met xanthelasma een hoger risico op een hartaanval en hartziekte hadden, ook nadat rekening was gehouden met hun cholesterolwaarden.^[3] Niets hiervan is een reden om in paniek te raken. Het is een reden om je bloedvetten te laten controleren, gezonde gewoonten vol te houden en regelmatig naar je arts te gaan. De plaques verwijderen is cosmetisch en verandert dit risico niet, in welke richting dan ook.

Verdwijnt xanthelasma als je de oorzaak aanpakt?

Zelden. De oorzaak aanpakken beschermt je gezondheid en kan helpen nieuwe plaques te stoppen, maar de plaques die er al zijn, zitten vast in de huid en moeten meestal rechtstreeks worden verwijderd.

Omdat het cholesterol in een plaque is opgeslagen in schuimcellen in de huid, trekt het verlagen van je bloedvetten het er meestal niet weer uit. Daarom merken veel mensen dat hun cholesterol, bloedsuiker of schildklier goed onder controle is, terwijl de gele plekken blijven. De verstandige aanpak behandelt ze als twee aparte taken: je arts pakt de oorzaak aan, en de zichtbare plaques worden verwijderd op de manier die bij je past.

Opties in de kliniek zijn onder meer een operatie, laser en bevriezen, terwijl een crème voor thuis die voor xanthelasma is gemaakt de minst ingrijpende, goedkoopste route is bij typische plaques. Onze gidsen over het verwijderen van xanthelasma en xanthelasmacrème vergelijken ze volledig.

Pak je de oorzaak aan met je arts en wil je de plaques zelf thuis aanpakken? Dan is dit de crème die wij voor xanthelasma maken.

Oorzaken van xanthelasma: kort samengevat

Xanthelasma wordt veroorzaakt door met vet gevulde cellen die zich verzamelen in de ooglidhuid; bij ongeveer de helft van de gevallen zit er een vetstofwisselingsstoornis achter, en de rest ontstaat bij normale bloedvetten.

Ga naar je arts voor een lipidenprofiel en de andere basiscontroles om te ontdekken of een oorzaak zoals erfelijk cholesterol, diabetes, ziekte van schildklier, lever of nieren of een medicijn een rol speelt, en pak aan wat er wordt gevonden. Pak daarna de plaques zelf aan als ze je storen, want de oorzaak aanpakken laat ze zelden verdwijnen. Xanthel® is een cosmetische crème die is gemaakt om xanthelasma thuis te verwijderen, verkocht door Xanthelasma.com. Je vindt de crème onderaan deze pagina, of lees meer over Xanthel® crème om xanthelasma te verwijderen en blader door onze andere xanthelasma-gidsen.

Veelgestelde vragen over de oorzaken van xanthelasma

Wat is de belangrijkste oorzaak van xanthelasma?

Cholesterol en andere vetten die zich verzamelen in de ooglidhuid, waar afweercellen zich met vet vullen en samenklonteren tot plaques. Ongeveer de helft van de gevallen hangt samen met een vetstofwisselingsstoornis; de rest ontstaat bij normale bloedvetten.

Betekent xanthelasma altijd hoog cholesterol?

Nee. Ongeveer de helft van de mensen met xanthelasma heeft een vetstofwisselingsstoornis en de helft niet, dus een bloedtest is de enige manier om het te weten.

Is xanthelasma erfelijk?

Dat kan. Familiaire hypercholesterolemie is een erfelijke oorzaak, en de neiging om xanthelasma te krijgen lijkt ook in families voor te komen bij een normaal cholesterol.

Kan diabetes xanthelasma veroorzaken?

Ja. Diabetes kan de bloedvetten verhogen, vooral de triglyceriden, en het is een van de erkende secundaire oorzaken van xanthelasma, samen met een traag werkende schildklier.

Veroorzaken leverproblemen xanthelasma?

Sommige wel. Primaire biliaire cholangitis is een erkende oorzaak, maar de meeste mensen met xanthelasma hebben een gezonde lever, en leverwaarden kunnen dat controleren.

Veroorzaakt voeding xanthelasma?

Read moreHoe behandel je xanthelasma

Voeding kan bijdragen door het cholesterol te verhogen, maar is zelden het hele verhaal. Gezond eten helpt je hart en kan nieuwe plaques verminderen, maar laat bestaande meestal niet verdwijnen.

Veroorzaken make-up of huidverzorging xanthelasma?

Nee. Het vet in de plaques komt uit het bloed, niet uit producten op de huid, dus make-up, oogcrèmes en huidverzorging veroorzaken geen xanthelasma.

Verdwijnt xanthelasma als je de oorzaak aanpakt?

Zelden. De oorzaak aanpakken beschermt je gezondheid en kan nieuwe plaques stoppen, maar bestaande plaques moeten meestal rechtstreeks worden verwijderd.

Lees ook

Waarom heb ik xanthelasma?Welke oorzaak voor jou geldt Is xanthelasma erfelijk?Het verband met de familie Betekent xanthelasma hoog cholesterol?Waar het op wijst Welke voeding veroorzaakt xanthelasma?Het verband met voeding XanthomenDe bredere familie Xanthelasma verwijderenElke optie vergeleken